پژوهشی جستارهای قرآنی -حدیثی

پژوهشی جستارهای قرآنی -حدیثی

الهیات جنگ دفاعی در قرآن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 طلبه سطح ۳ رشته تفسیر و علوم قرآن، مدرسه علمیه تخصصی ریحانه الرسول جویبار
2 طلبه سطح دو مدرسه علمیه تخصصی ریحانه الرسول جویبار
چکیده
پژوهش حاضر با هدف تبیین نظام الهیاتی جنگ دفاعی در قرآن کریم انجام شده است. در فضای کنونی که اسلام‌هراسی و سوءبرداشت از مفهوم جهاد، چهره‌ای خشن از اسلام ارائه می‌دهد، واکاوی مبانی معرفتی و اخلاقی دفاع مشروع ضرورتی حیاتی دارد. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای، آموزه‌های قرآنی را در این حوزه استخراج و تحلیل می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد این الهیات بر بنیادهای توحیدی و عدالت‌محورانه استوار است و مفاهیمی چون «دفاع از مستضعفان»، «نفی طاغوت»، «سنّت ابتلاء» و «نصرت الهی»، مؤلفه‌های اصلی آن را شکل می‌دهند. کارکرد این الهیات فراتر از تأمین امنیت، شامل ابعاد تربیتی، تمدنی و هویت‌بخش است. قرآن با وضع اصول اخلاقی دقیق همچون منع تعدی، رعایت تناسب و حفظ کرامت غیرنظامیان، مرز روشنی میان مقاومت مشروع و خشونت افراطی ترسیم می‌کند. تحلیل تطبیقی با نظریه «جنگ عادلانه» غرب، تفاوت‌های بنیادین در مبانی الهیاتی و غایت‌شناختی را آشکار می‌سازد. در نتیجه، دفاع مشروع در منظومه قرآنی، نه یک کنش صرفاً نظامی، بلکه بخشی از نظام اخلاقی-الهیاتی جامع برای صیانت از حق، عدالت و کرامت انسانی است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Theology of Defensive War in the Qur'an

نویسندگان English

Nafiseh Zabihnezhad 1
manizheh Lotfian 2
1 Sciences (Tafsir and Ulum al-Quran) at Reyhaneh al-Rasoul (PBUH) Specialized Theological School, Juybar
2 Reyhaneh al-Rasoul (PBUH) Specialized Theological School, Juybar Level2 Seminary Student
چکیده English

The present study aims to elucidate the theological framework of defensive war in the Holy Quran. In the current global climate, characterized by Islamophobia and misconceptions regarding the concept of *Jihad*, which often project an image of violence onto Islam, it is critically necessary to investigate the epistemological and ethical foundations of legitimate defense. Using a descriptive-analytical method and library research, this paper extracts and analyzes Quranic teachings in this domain. The findings demonstrate that this theology is grounded in monotheistic and justice-oriented principles, with core components including the "defense of the oppressed" (*musta'dafin*), the "rejection of tyranny" (*taghut*), the "tradition of trial" (*ibtila'*), and "divine victory" (*nusrat*). The function of this theology extends beyond merely ensuring security, encompassing educational, civilizational, and identity-forming dimensions. By establishing precise ethical principles—such as the prohibition of aggression, adherence to proportionality, and the protection of non-combatants—the Quran draws a clear distinction between legitimate resistance and extremist violence. A comparative analysis with the Western "Just War" theory reveals fundamental differences in their theological and teleological foundations. Consequently, within the Quranic paradigm, legitimate defense is not merely a military act but an integral part of a comprehensive moral-theological system dedicated to upholding truth, justice, and human dignity.

کلیدواژه‌ها English

Theology of war
legitimate defense
Jihad
ethics of war
defensive deterrence
·       قرآن کریم.
·       نهج‌البلاغه. (1379). ترجمه محمد دشتی. قم: انتشارات مشرقین.
1)     ابن حنبل، احمد. (بیتا). مسند الإمام أحمد بن حنبل. تحقیق شعیب الأرنؤوط. بیروت: مؤسسة الرسالة.
2)     ابن‌عاشور، محمدطاهر. (1984م). التحریر و التنویر. تونس: الدار التونسیة للنشر.
3)     ابن‌منظور، محمد بن مکرم. (1414ق). لسان العرب. بیروت: دارصادر.
4)     بخاری، محمد بن اسماعیل. (1422ق). صحیح البخاری. بیروت: دار طوق النجاة.
5)     حر عاملی، محمد بن حسن. (1409ق). وسائل الشیعة. قم: مؤسسه آل البیت(ع).
6)     راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1412ق). مفردات ألفاظ القرآن. تحقیق: صفوان عدنان داودی. دمشق: دارالقلم.
7)     زحیلی، وهبه. (1998م). آثار الحرب فی الفقه الاسلامی: دراسة مقارنة. دمشق: دار الفکر.
8)     سبحانی، جعفر. (1390ش). الوهابیة فی المیزان. قم: مؤسسه امام صادق(ع).
9)     طباطبایی، سیدمحمدحسین. (1417ق). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
10) طبرسی، فضل بن حسن. (1372ش). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: انتشارات ناصرخسرو.
11) عمید زنجانی، عباسعلی. (1389). فقه سیاسی اسلام. تهران: انتشارات امیرکبیر.
12) فخر رازی، محمد بن عمر. (1420ق). التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب). بیروت: دار احیاء التراث العربی.
13) قرشی، سیدعلی‌اکبر. (1371ش). قاموس قرآن. تهران: دارالکتب الإسلامیة.
14) کلینی، محمد بن یعقوب. (1407ق). الکافی. تهران: دار الکتب الاسلامیة.
15) مجلسی، محمدباقر. (1403ق). بحار الأنوار. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
16) مصطفوی، حسن. (1368ش). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
17) مطهری، مرتضی. (1375ش). مجموعه آثار. تهران: انتشارات صدرا.
18) مکارم شیرازی، ناصر و دیگران. (1374). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الاسلامیة.
19) Walzer, Michael. (1977). Just and Unjust Wars: A Moral Argument with Historical Illustrations. New York: Basic Books.
دوره 2، شماره 2
ویژه نامه
فروردین 1405